Kontynuacja leczenia i okno trzech miesięcy od ostatniego badania

Co naprawdę zmieniło rozporządzenie z lipca 2023

W obiegu krąży przekonanie, że ten akt otworzył drogę do wygodnego prowadzenia leczenia psychiatrycznego na odległość. Jest odwrotnie. Nagłówki branżowe z sierpnia 2023 roku mówiły wprost o ograniczeniu zdalnego wystawiania recept na środki odurzające i psychotropowe.

Przepisy weszły w życie 2 sierpnia 2023 roku i dopisały do paragrafu 7 rozporządzenia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych i prekursorów kategorii 1 trzy nowe jednostki redakcyjne. Warto znać każdą, bo razem wyznaczają realne granice kontynuacji.

Pierwsza z nich, ustęp 2a, nakłada obowiązek uprzedniej weryfikacji. Zanim lekarz wystawi taką receptę, sprawdza w systemie informacji w ochronie zdrowia, jakie preparaty pacjentowi przepisano i które zostały zrealizowane, albo zbiera od pacjenta wywiad w tym zakresie.

Druga, ustęp 2b, jest sednem sprawy. Receptę bez ponownego zbadania pacjenta można wystawić tylko wtedy, gdy od ostatniego badania upłynęły nie więcej niż trzy miesiące.

Trzecia, ustęp 2c, przewiduje wyjątek. Obu powyższych ograniczeń nie stosuje się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, którego pacjent wybrał przez złożenie deklaracji wyboru. Jeżeli masz swojego lekarza rodzinnego, jesteś więc w innej sytuacji formalnej niż osoba zgłaszająca się do lekarza, który widzi ją pierwszy raz.

Trzy miesiące to okno kontynuacji, nie długość kuracji

To rozróżnienie odpowiada za większość nieporozumień w tym temacie i prowadzi do realnych rozczarowań przy aptecznej ladzie.

Trzy miesiące z ustępu 2b odnoszą się do czasu, jaki upłynął od ostatniego zbadania pacjenta. Wyznaczają okno, w którym kontynuację da się poprowadzić bez powtarzania badania. Nie mówią nic o tym, na jak długą kurację wolno wystawić receptę.

Ważność samej recepty to jeszcze inna wielkość. Recepta na preparat zawierający środek odurzający lub substancję psychotropową jest ważna trzydzieści dni, co wynika z art. 96a ust. 7 Prawa farmaceutycznego.

Praktyczny wniosek jest taki: nawet jeśli mieścisz się w oknie trzech miesięcy, wystawiona recepta nie zaczeka pół roku w szufladzie. Po trzydziestu dniach wygasa niezależnie od tego, jak długi okres stosowania obejmowała.

Limit ilościowy to 90 dni i nie dotyczy wszystkiego

Osobną kwestią jest to, ile leku może objąć jedna recepta. Reguluje to paragraf 7 ustęp 1 i 2 tego samego rozporządzenia, a przepis obowiązywał na długo przed 2023 rokiem, więc nie jest żadną nowością.

Recepta na preparaty zawierające środki odurzające grupy I-N oraz substancje psychotropowe grupy II-P może dotyczyć ilości nieprzekraczającej zapotrzebowania pacjenta na 90 dni stosowania. Można też wystawić do trzech recept na następujące po sobie okresy stosowania, łącznie nieprzekraczające tych samych 90 dni.

Limit nie obejmuje wszystkiego, co potocznie nazywa się lekiem psychotropowym. Dla grup III-P i IV-P, do których należy znaczna część benzodiazepin, ta reguła ilościowa nie obowiązuje. Uproszczenie w rodzaju stwierdzenia, że każdy psychotrop to 90 dni, jest więc nieścisłe.

Ilość faktycznie przepisaną ustala lekarz w granicach przepisu. Górna granica nie jest ustawieniem domyślnym ani wielkością, której pacjent może się domagać.

Badanie w formie teleporady to nadal badanie

Rozporządzenie nie zakazuje teleporady i nie wymaga, by badanie odbyło się w gabinecie. Wymaga, żeby badanie się odbyło, a lekarz udokumentował je w dokumentacji medycznej.

Różnica dotyczy kanału, nie treści obowiązku. Rozmowa i formularz zastępują fizyczną obecność, ale nie zastępują myślenia lekarza ani nie zwalniają go z odpowiedzialności zawodowej.

Z perspektywy pacjenta oznacza to jedno: pytania będą szczegółowe, a odpowiedzi mają znaczenie. Informacja, że ma być to samo co zawsze, nie wystarczy do oceny.

Lekarz może uznać, że sprawa wymaga kontaktu bezpośredniego, i skierować do gabinetu. Ma do tego prawo także wtedy, gdy przepis dopuszcza teleporadę.

Nie każdy lek stosowany w psychiatrii jest lekiem z wykazu

Warto rozdzielić dwa pojęcia, bo w rozmowach zlewają się w jedno. Środki odurzające i substancje psychotropowe to kategorie zdefiniowane w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii i objęte osobnymi rygorami, opisanymi wyżej.

Wiele leków używanych w psychiatrii do tych kategorii nie należy. Leki przeciwdepresyjne co do zasady nie są środkami psychotropowymi w rozumieniu tej ustawy, choć nadal wymagają recepty i oceny lekarza.

Przy lekach przeciwdepresyjnych obowiązuje natomiast ostrzeżenie z punktu 4.4 charakterystyk produktów leczniczych: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Dlatego kontakt z lekarzem w tym okresie ma być gęstszy, a nie rzadszy.

Jeżeli takie myśli się pojawiają, nie czekaj na kolejną wizytę. Całodobowo: 116 123, 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia 112.

Co system widzi, zanim lekarz podpisze

Recepty trafiają do systemu P1, czyli Elektronicznej Platformy Gromadzenia, Analizy i Udostępnienia Zasobów Cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych. Przy preparatach objętych rygorem lekarz nie tylko może, ale ma obowiązek sprawdzić tam, co pacjentowi przepisano i co zostało zrealizowane.

To zmienia charakter wniosku o kontynuację. Deklaracja, że poprzednie opakowanie się skończyło, jest weryfikowalna, a rozbieżność między deklaracją a historią realizacji będzie widoczna.

Nie chodzi o kontrolę dla samej kontroli. Przy lekach z wykazu zbyt szybkie zużywanie zapasu jest sygnałem klinicznym, który lekarz musi wziąć pod uwagę.

Dlatego uczciwy opis sytuacji, także wtedy gdy coś poszło nie po planie, jest w Twoim interesie. Lekarz oceni zasadność, a nie wystawi oceny moralnej.

Dlaczego pierwsza wizyta rzadko kończy się zdalnie

Kontynuacja i rozpoczęcie leczenia to dwie różne sytuacje, choć formularz bywa ten sam. Przy kontynuacji istnieje historia: rozpoznanie, dobrany lek, znana reakcja pacjenta, a często także badanie sprzed niedawna.

Przy pierwszym kontakcie tej historii nie ma, a warunek z ustępu 2b w ogóle nie ma jak się ziścić, skoro nie było wcześniejszego badania. Rozpoznanie w psychiatrii buduje się w czasie, a odróżnienie stanów, które wyglądają podobnie, wymaga zwykle więcej niż jednej rozmowy.

Dlatego wniosek o rozpoczęcie leczenia lekiem z wykazu w trybie zdalnym zwykle kończy się skierowaniem do gabinetu. To nie jest odmowa obsługi, tylko granica tego, co da się rzetelnie ocenić na odległość.

Jak wygląda wniosek o kontynuację

Przygotuj nazwę i moc leku wprost z opakowania, informację od kiedy go przyjmujesz i kto rozpoczął leczenie. Podaj też datę ostatniego badania, bo to od niej liczy się okno trzech miesięcy. Jeśli masz dokumentację od lekarza prowadzącego, miej ją pod ręką.

Opisz, jak leczenie działa: co się poprawiło, co nie, czy pojawiły się działania niepożądane. To informacja kliniczna, nie uprzejmościowy wstęp.

Zgłoś inne przyjmowane leki, w tym te bez recepty i suplementy, oraz choroby przewlekłe, ciążę i karmienie piersią, jeśli Cię dotyczą.

Lekarz oceni zasadność kontynuacji. Odmowa z przyczyn medycznych lub prawnych oznacza zwrot opłaty. Jeżeli lekarz poprosi o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, zwracamy całą opłatę.

Najczęstsze pytania